Çakışmalar, Revizyonlar ve Gizli Zaman Kayıpları

İnşaat projelerinde bütçe aşımları çoğu zaman şu cümleyle açıklanır:
“Şartlar değişti.”

Oysa teknik açıdan bakıldığında, maliyet artışlarının büyük bir kısmı şartlardan değil, koordinasyonsuz tasarımdan kaynaklanır. Bu noktada Yapı Bilgi Modellemesi (BIM), bir teknoloji değil; maliyet kontrolü ve risk yönetimi aracıdır.

Bu yazıda, BIM kullanılmayan projelerin neden sistematik olarak daha pahalı hale geldiğini teknik ve yatırımcı perspektifiyle ele alıyoruz.

BIM Nedir, Ne Değildir?

Öncelikle en sık yapılan yanlışı netleştirmek gerekir.

BIM:

  • 3 boyutlu çizim değildir
  • Sadece görselleştirme aracı değildir
  • “Lüks” bir yazılım süreci değildir

BIM; mimari, statik ve MEP disiplinlerinin aynı dijital model üzerinde, koordineli ve veriye dayalı şekilde çalışmasını sağlayan bir proje metodolojisidir.

Asıl gücü, hataları sahada değil, ekranda ortaya çıkarmasından gelir.

Geleneksel Projelerde Gizli Maliyet Nerede Başlar?

BIM kullanılmayan (geleneksel) projelerde disiplinler genellikle:

  • Ayrı ayrı çizim yapar
  • Farklı varsayımlarla ilerler
  • Koordinasyonu 2D paftalar üzerinden sağlar

Bu yaklaşımda çakışmalar genellikle şantiyede fark edilir.

En Sık Karşılaşılan Çakışmalar:

  • Kiriş içinden geçen mekanik kanallar
  • Kolon önüne denk gelen pano ve şaftlar
  • Perde duvarla çakışan tesisat hatları
  • Yetersiz şaft ölçüleri

Bu çakışmaların her biri:

  • Saha revizyonu
  • İş durması
  • İlave imalat
  • Süre uzaması

anlamına gelir. Ve bunların tamamı doğrudan maliyettir.

“Küçük Revizyonlar” Neden Büyük Faturalara Dönüşür?

Şantiyede yapılan her revizyon zincirleme etki yaratır:

  1. Uygulama durur
  2. Yeni detay üretilir
  3. Onay süreci başlar
  4. İmalat yeniden planlanır
  5. İş programı sarkar

Bu süreçte:

  • Taşeron bekler
  • Ekipman boşa çıkar
  • Genel giderler artar

Revizyonun kendisi küçük olsa bile, etkisi büyüktür.

BIM’in temel farkı tam da burada ortaya çıkar:

BIM, revizyonu “ucuzken” yaptırır.

BIM ile Çakışma Analizi: Sahaya İnmeyen Hata, Bedava Hatadır

BIM projelerinde tüm disiplinler aynı model üzerinde çalışır. Bu sayede:

  • Taşıyıcı sistem – MEP çakışmaları
  • Mahaller arası yükseklik problemleri
  • Şaft ve tesisat uyumsuzlukları

daha inşaat başlamadan tespit edilir.

Teknik Sonuç:

  • Saha revizyon sayısı dramatik şekilde azalır
  • İmalatlar ilk seferde doğru yapılır
  • İş programı daha öngörülebilir hale gelir

Bu durum, özellikle büyük ve karmaşık projelerde milyonlarca liralık fark yaratabilir.

Metraj ve Keşif Doğruluğu: Yatırımcıyı Asıl Koruyan Unsur

BIM’in yatırımcı açısından en kritik katkılarından biri de metraj doğruluğudur.

Geleneksel projelerde:

  • Metrajlar manuel çıkarılır
  • Pafta revizyonları metrajlara yansımaz
  • Keşifler “yaklaşık” değerler içerir

BIM projelerinde ise:

  • Metrajlar modelden otomatik alınır
  • Revizyonlar anında metraja yansır
  • Keşifler çok daha nettir

Bu da şu anlama gelir:

BIM kullanılan projede bütçe, tahmin değil; ölçülebilir veriye dayanır.

BIM Olmayan Projede Süre Neden Uzun Sürer?

İnşaat süresini uzatan en önemli faktörler:

  • Tasarım kaynaklı duraksamalar
  • Disiplinler arası uyumsuzluklar
  • Saha kararlarının artması

BIM ile:

  • Tasarım daha baştan “uygulanabilir” olur
  • Kritik detaylar önceden çözülür
  • Şantiye karar üretmek zorunda kalmaz

Sonuç olarak:

  • İş programı daha stabil ilerler
  • Teslim tarihleri daha öngörülebilir olur

Süre uzadıkça artan genel giderler düşünüldüğünde, BIM’in zaman kazancı doğrudan maliyet kazancıdır.

İhale Sürecinde BIM’in Sağladığı Şeffaflık

Yatırımcılar için ihale aşaması da kritik bir risk alanıdır.

BIM tabanlı projelerde:

  • Metrajlar nettir
  • Teknik kapsam açıktır
  • Teklifler karşılaştırılabilirdir

Bu sayede:

  • “Eksik fiyat – sonradan ilave iş” riski azalır
  • Yüklenici teklifleri daha gerçekçi olur
  • İhale sonrası sürprizler minimize edilir

BIM, ihale sürecini de kontrol edilebilir hale getirir.

BIM Bir Maliyet mi, Sigorta mı?

Sıklıkla sorulan soru şudur:

“BIM proje maliyetini artırmıyor mu?”

Kısa cevap:
Evet, ilk bakışta artırır.
Ama daha doğru cevap şudur:

BIM, maliyeti artırmaz; kontrolsüz maliyeti ortadan kaldırır.

BIM’in proje bütçesi içindeki payı genellikle düşüktür. Ancak önlediği:

  • Saha revizyonları
  • Süre uzamaları
  • İlave imalatlar

çok daha büyük maliyetlerdir.

Sonuç: BIM Kullanmayan Proje Daha Ucuz Değil, Daha Belirsizdir

BIM kullanılmayan projeler ilk etapta daha ekonomik gibi görünebilir. Ancak bu, çoğu zaman görünmeyen risklerin henüz ortaya çıkmamış olmasından kaynaklanır.

Yatırımcı açısından asıl soru şudur:

  • Projenin başındaki rakam mı önemli?
  • Yoksa sonunda ödenen toplam bedel mi?

BIM, ikinci sorunun cevabını kontrol altına alır.

BIM kullanan proje, pahalı değil; öngörülebilirdir.